Universal Design for Learning: inclusie begint bij ontwerp

Dit mensgerichte perspectief kwam sterk terug in de workshop Universal Design for Learning (UDL) van Richard Powers. De kern van UDL is simpel maar krachtig: ontwerp leeromgevingen vanaf het begin voor verschillen tussen lerende, in plaats van achteraf aanpassen.

De drie bekende UDL-principes stonden centraal:

• meerdere manieren van presenteren,
• meerdere manieren van actie en expressie,
• en verschillende vormen van betrokkenheid.

Een belangrijk inzicht: het probleem zit zelden in de lerende, maar vaak in het ontwerp. Neurodiversiteit, first-generation studenten en vragen rond mentaal welzijn vragen om flexibiliteit. Tools zoals ALLY in bijvoorbeeld leeromgevingen laten zien dat toegankelijk ontwerp iedereen helpt – niet alleen specifieke doelgroepen.

Van ‘sage on the stage’ naar architect van leren

In verschillende sessies over AI en het hoger onderwijs werd gesproken over een duidelijke verschuiving: van kennis overdragen naar leren mogelijk maken. AI maakt deze verandering zichtbaarder, maar is niet de oorzaak. Zoals treffend werd gezegd: dit hadden we eigenlijk al zonder AI moeten doen.

De rol van de docent verschuift steeds meer naar ontwerper en begeleider van leren. Studenten leren niet alleen wat ze leren, maar ook hoe ze leren. Dit sluit aan bij UDL, connectivisme en het idee dat leren een actief en sociaal proces is – geen simpele contentdistributie.

Inclusie is meer dan toegang alleen

De sessie van Ingeborg Kroese over Five Game Changers for Inclusive Learning maakte inclusie concreet. Diversiteit betekent een plek aan tafel, inclusie betekent gehoord worden en beloning betekent mogen meebeslissen.

Steeds terugkerende vragen waren:

• Wie heeft toegang tot je programma’s (taal, geld, technologie)?
• Wiens realiteit zie je terug in het ontwerp?
• Wie profiteert het meest?

De metafoor van het hek bleef hangen: zet je hulpmiddelen neer zodat mensen over het hek kunnen kijken, of haal je het hek weg?

Leren, doen en opnieuw leren

OEB 2025 eindigde met een kritische noot. We gebruiken AI vaak om een systeem te repareren dat eigenlijk al niet goed werkt. Yong Zhao vatte het scherp samen: leren is doen en doen is leren – ook, of juist, in het AI-tijdperk.

De echte uitdaging zit niet in nóg efficiënter worden, maar in betekenisvol leren, sociale en emotionele vaardigheden en vertrouwen houden in ons eigen denken. Technologie kan daarbij helpen, zolang we blijven ontwerpen vanuit menselijkheid.

Meer dan inhoud alleen: ontmoeten en beleven

Naast het inhoudelijke programma was er volop ruimte voor ontmoeting. We spraken veel oude en nieuwe collega’s uit het werkveld, wisselden ervaringen uit en deden nieuwe inspiratie op.
’s Avonds namen we deel aan het Npuls social event @OEB 2025, het officiële social event van OEB zelf, en gingen we gezellig uit eten met een groep deelnemers.

En wie in de kersttijd in Berlijn is, kan natuurlijk niet om de kerstmarkten heen: een mooie plek om gesprekken voort te zetten en de conferentiedagen ontspannen af te sluiten.

Conclusie OEB 2025 liet zien dat humanity geen soft thema is, maar een harde ontwerpkeuze. Wie werkt met AI, digitale leeromgevingen en online onderwijs kan niet om UDL, inclusie en ethiek heen. Of zoals tijdens de conferentie werd gezegd: teachers are heroes – mits we ze de juiste ontwerpprincipes en tools geven.